Kościół Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Korzkwi

fotogrametria – model 3D kościoła

Model wykonał: Atlas 3D – fotogrametria Polska

Kościół Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Korzkwi to zabytkowa świątynia rzymskokatolicka położona w malowniczej dolinie pod Krakowem. Wznosi się na wzgórzu górującym nad okolicą – w najwyższym punkcie o około 13 metrów przewyższa nawet pobliski zamek w Korzkwi. Kościół ten jest chlubą lokalnej społeczności i wyjątkowym przykładem XVII-wiecznej architektury sakralnej o cechach obronnych.

Historia

Parafia w Korzkwi została erygowana około 1386 roku, jeszcze za panowania królowej Jadwigi. Pierwszy kościół w Korzkwi był drewniany – zbudowano go prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku. Świątynia ta uległa jednak stopniowej ruinie, zwłaszcza w okresie reformacji, gdy ówcześni właściciele wsi z rodu Zborowskich, po przejściu na kalwinizm, doprowadzili do zaniedbania kościoła i parafii.

Nowy rozdział w historii otworzył się na początku XVII wieku wraz z przejęciem majątku przez rodzinę Ługowskich. Aleksander Ługowski herbu Lubicz, ówczesny dziedzic Korzkwi, ufundował budowę nowej, murowanej świątyni. Prace rozpoczęto około 1620 a zakończono w 1630 roku. Powstał wówczas kościół jednonawowy z prezbiterium – nowa murowana budowla zastąpiła zrujnowaną drewnianą świątynię. W kolejnych stuleciach świątynia była świadkiem lokalnych wydarzeń historycznych – m.in. pod Korzkwią w 1587 r. rozegrała się bitwa, w której hetman Jan Zamoyski pokonał arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, pretendenta do tronu polskiego.

Kościół przetrwał „potop” szwedzki (1655–1660) i kolejne burzliwe czasy, jednak w XIX wieku ucierpiał wskutek pożaru. W 1853 roku ogień strawił dach i uszkodził wieżę świątyni. W latach 1855–1858 przeprowadzono gruntowną restaurację – odbudowano dachy, przemurowano wieżę (nadając jej nowy, strzelisty hełm w stylu neogotyckim), dobudowano sygnaturkę na dachu oraz otynkowano całą budowlę. Dzięki tym pracom kościół odzyskał dawny blask, zachowując jednocześnie historyczny charakter. W XX i XXI wieku świątynia była na bieżąco konserwowana i w dalszym ciągu pełni funkcje liturgiczne, służąc lokalnej społeczności.

Architektura

Bryła kościoła reprezentuje styl późnorenesansowy o cechach manierystycznych, typowy dla pierwszej połowy XVII wieku. Budowla jest murowana z cegły i oszkarpowana, czyli wzmocniona przyporami od zewnątrz. Układ przestrzenny obejmuje jedną nawę z węższym prezbiterium zamkniętym półkolistą apsydą od wschodu. Do nawy od południa przylega kruchta (wejście boczne), a od północy – zakrystia.

Fasada frontowa kościoła wyróżnia się okazałą wieżą. Dolna część wieży jest czworoboczna, zaś górna – ponad gzymsem – przechodzi w ośmioboczne zwieńczenie. Wieżę pierwotnie wieńczył barokowy hełm cebulasty, typowy dla XVII-wiecznych kościołów; po zniszczeniu w XIX-wiecznym pożarze zastąpiono go jednak strzelistym hełmem w stylu neogotyckim. Obecny hełm pokryty blachą jest ostrosłupowy i smukły, ze smukłą latarnią tuż poniżej czubka. Warto dodać, że najstarszy dzwon korzkiewski odlano już w 1520 roku – w tym samym czasie, gdy ludwisarze odlewali słynny dzwon Zygmunt dla katedry na Wawelu.

Na uwagę zasługują nietypowe, obronne cechy architektury tej świątyni. Kościół korzkiewski pełnił bowiem nie tylko funkcję sakralną, ale i refugialną (schronienia w razie zagrożeń wojennych). Świadczą o tym zarówno wyjątkowo grube mury, jak i system otworów strzelniczych. Na poddaszu kościoła zachowano do dziś aż 24 wąskie strzelnice przez które można było prowadzić ostrzał. Dzięki wyniesieniu kościoła na wysokim wzgórzu obrońcy mieli doskonałe pole widzenia i rażenia – z okolic kościelnej wieży można było kontrolować ogniem całą dolinę potoku Korzkiewki poniżej. Te elementy obronne upodabniają korzkiewską świątynię do kościołów warownych, co jest ewenementem w skali regionu.

Wnętrze kościoła utrzymane jest w stylu barokowym, z późniejszymi uzupełnieniami. Nawa i prezbiterium nakryte są sklepieniami kolebkowymi. Ściany zdobi polichromia oraz pięć barokowych ołtarzy z początków XVII wieku. Nad zakrystią znajduje się loża kolatorska – balkonowa galeryjka, z której niegdyś właściciele Korzkwi mogli obserwować nabożeństwa. Ta prywatna empora szlachecka jest dziś cennym zabytkiem świadczącym o patronacie fundatorów nad świątynią. We wnętrzu zachowało się także zabytkowe wyposażenie liturgiczne, m.in. barokowa kamienna kropielnica, konfesjonał i ambona z XVII wieku oraz późnobarokowy ołtarz boczny z bogatą snycerską ramą.

Ciekawostki

Znaczenie militarne – Strategiczne położenie kościoła na wzgórzu wykorzystano w czasie lokalnych konfliktów. Jak wspomniano, w 1587 roku pod Korzkwią doszło do starcia wojsk hetmana Jana Zamoyskiego z oddziałami arcyksięcia Maksymiliana Habsburga. Tradycja głosi, że bitwa była tak zażarta, iż wody pobliskiej rzeki Prądnik zabarwiły się na czerwono od krwi, co dało nazwę dzisiejszej dzielnicy Krakowa – Prądnik Czerwony. Kościół mógł w tych wydarzeniach służyć jako punkt obserwacyjny i schronienie dla okolicznych mieszkańców.
Najstarszy dzwon – Jak już wspomniano, najstarszy dzwon kościelny w Korzkwi odlano w 1520 r. – prawdopodobnie fundatorami byli ówcześni dziedzice dbający o uposażenie świątyni. Ciekawostką jest, że ten sam ludwisarz (Hans Beham) w roku 1520 odlewał także słynny dzwon „Zygmunt” dla katedry na Wawelu. Możliwe zatem, że dzwon korzkiewski powstał w tym samym krakowskim warsztacie co królewski Zygmunt.
W cieniu Orlich Gniazd – Korzkiew, oprócz kościoła, słynie z gotyckiego zamku obronnego, należącego do tzw. Szlaku Orlich Gniazd. Co ciekawe, zamek ten stoi na sąsiednim wzgórzu, które jest niższe od kościelnego – różnica wynosi około 13 metrów. Takie usytuowanie (kościół wyżej niż zamek) należy do rzadkości. Świątynia przez stulecia „żyła w cieniu” warowni, ale dzięki fundacji Ługowskich stała się równorzędnym symbolem Korzkwi. Obecnie oba zabytki – kościół i zamek – tworzą malowniczy duet krajobrazowy.

Model 3D

Na koniec warto wspomnieć, że trójwymiarowy model tego kościoła opracowałem na podstawie około 1400 zdjęć z drona. Dzięki zastosowaniu fotogrametrii możliwe stało się wierne odwzorowanie bryły świątyni w formie cyfrowej. Model ten pozwala podziwiać kościół Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Korzkwi z każdej perspektywy – nawet bez fizycznej obecności na miejscu.