Stanowisko archeologiczne na terenie Muzeum Archeologicznego w Krakowie

fotogrametria, modele 3D

Model wykonał: Atlas 3D – fotogrametria Polska

W północno-zachodniej części ogrodu Muzeum Archeologicznego w Krakowie, tuż przy ulicy Poselskiej, archeolodzy odsłonili wyjątkowe relikty przeszłości, które pozwalają spojrzeć na dzieje miasta z dwóch różnych perspektyw: średniowiecznej i nowożytnej. Na stanowisku zachowały się fragmenty XIX-wiecznego kanału blokowego oraz fundamenty baszty Murarzy i Kamieniarzy, jednej z dawnych baszt obronnych Krakowa.

Kanał blokowy

Odkryty kanał to klasyczna konstrukcja inżynierska z XIX wieku, powstała prawdopodobnie w pierwszej połowie stulecia. Zachował się jego fragment biegnący na osi wschód–zachód, który w części zachodniej skręcał w stronę głównej linii kanalizacyjnej, prowadzącej równolegle do dzisiejszej ulicy Poselskiej.

Kanał posiada pionowe ściany boczne, kolebkowe sklepienie oraz zaklęsłe dno wyłożone tzw. „kocimi łbami”, czyli charakterystycznie obrobionym wapieniem. Do budowy wykorzystano wapień, piaskowiec oraz cegły rozbiórkowe, najprawdopodobniej pochodzące z dawnych murów miejskich. Wnętrze kanału ma około 1,20 m szerokości i 1,30 m wysokości.

Cenną ciekawostką jest blok wapienny ze skamieniałością amonita, wmurowany w jedną ze ścian – budowniczowie zadbali, aby go nie uszkodzić, dzięki czemu do dziś stanowi unikalny element o wartości geologicznej.

W konstrukcji widoczne są także późniejsze naprawy, wykonywane w XX wieku z użyciem cementu i cegły maszynowej. Daje to świadectwo wieloetapowej historii użytkowania i modernizacji tego obiektu.

Historia krakowskich kanałów blokowych nie jest jednak pełna – dawne plany zostały zniszczone przez Niemców podczas II wojny światowej, co dziś utrudnia badaczom identyfikację ich przebiegu. Wiadomo jednak, że ich likwidacja odbywała się głównie w latach 1958–1967 oraz w 1972 roku. Nieczynne kanały wypełniano wówczas piaskiem filtracyjnym, a segmentację gruntu wzmacniano betonowymi przegrodami – metodą stosowaną także w górnictwie.

Baszta Murarzy i Kamieniarzy

Drugim obiektem widocznym na stanowisku są fundamenty baszty Murarzy i Kamieniarzy, jednej z 47 baszt obronnych średniowiecznego Krakowa. Powstała ona pod koniec XIV lub na początku XV wieku, na miejscu wcześniejszego wału ziemnego, który w XIV stuleciu zastąpiono kamiennym murem.

Baszta była przypisana cechowi murarzy i kamieniarzy, a w dawnych źródłach znana była także jako baszta Legacka. Jej masywna bryła strzegła północno-zachodniej części miasta przez kilka stuleci.

W pierwszej połowie XVII wieku w bezpośrednim sąsiedztwie wzniesiono klasztor Karmelitów Bosych wraz z kościołem ŚŚ. Michała i Józefa. Od tego momentu baszta znalazła się w obrębie zabudowań klasztornych. Choć w czasie wojen szwedzkich klasztor został złupiony i częściowo spalony, karmelici szybko uzyskali królewski przywilej, który pozwolił im włączyć dawną wieżę obronną do własnego kompleksu. Jej obecność w klasztornej zabudowie potwierdzają liczne ryciny z XVIII i XIX wieku.

---

Model 3D

Zarówno kanał blokowy, jak i baszta Murarzy zostały udokumentowane w postaci fotogrametrycznego modelu 3D, który przygotowałem na podstawie aż 1800 zdjęć wykonanych z drona i aparatu cyfrowego. Zależało mi na tym, aby jak najwierniej oddać każdy detal – od układu cegieł po niewielkie zagłębienia i relikty murów. Efektem jest niezwykle dokładny model cyfrowy, który niemal idealnie odwzorowuje rzeczywisty wygląd stanowiska archeologicznego.

Model ten pozwala dostrzec, jak w jednym miejscu spotykają się dwa różne światy – średniowieczny system obronny Krakowa i XIX-wieczna infrastruktura miejska. To doskonały przykład nawarstwiania się historii w przestrzeni miasta i świadectwo wielowiekowych przemian, jakie kształtowały oblicze Krakowa.

Za możliwość wykonania modelu dziękuję Muzeum Archeologicznemu w Krakowie, a w szczególności Panu Bogumiłowi Pilarskiemu, którego ogromna praca i zaangażowanie w badania wykopaliskowe miały kluczowe znaczenie dla realizacji tego projektu, oraz dr Jadwidze Olbrot za opracowanie opisów historycznych.