Krakowski Rynek
fotogrametria, model 3D, historia Rynku
Model wykonał: Atlas 3D – fotogrametria Polska
Rynek Główny w Krakowie to serce miasta o ponad 750-letniej historii, które przeszło niezwykłą ewolucję przestrzenną. Wytyczony w XIII wieku jako centralny plac nowo lokowanego miasta, stał się jednym z największych rynków miejskich ówczesnej Europy
krakow-przewodnik.com.pl. Dziś zachwyca rozległą, otwartą przestrzenią otoczoną zabytkowymi kamienicami i dominującymi sylwetkami Kościoła Mariackiego oraz Sukiennic. Współcześnie na płycie Rynku stoją już tylko nieliczne budowle (Sukiennice, kościół św. Wojciecha i wieża ratuszowa) – w przeciwieństwie do minionych stuleci, gdy Rynek Krakowski był gęsto zabudowany licznymi kramami, ławami, wagami miejskimi, jatkami i innymi budowlami usługowymi oraz ratuszem
pl.wikipedia.org. Na przestrzeni wieków plac ten zmieniał swój wygląd i funkcje: od średniowiecznego targowiska i miejsca ważnych uroczystości, przez renesansowe przebudowy i porządki z czasów austriackich, aż po dzisiejszą przestrzeń turystyczno-kulturalną wspieraną nowoczesnymi technologiami. Poniżej przedstawiamy najważniejsze etapy urbanistycznych przemian krakowskiego Rynku Głównego.
Średniowieczne początki
Lokacja miasta w 1257 roku nadała Krakowowi nowy układ przestrzenny – regularną siatkę ulic i ogromny centralny plac. Rynek wytyczono jako niemal kwadrat o boku ok. 200 metrów. Mimo że trzeba było uwzględnić istniejące budowle, jak kościół Mariacki czy św. Wojciecha, całość imponowała rozmachem. Plac stał się głównym centrum handlu i administracji odbudowującego się po najeździe tatarskim miasta.
Od początku tętnił tu handel: cotygodniowe targi, cztery doroczne jarmarki, a także codzienny ruch kupiecki. Na placu stawały stragany, ławy i pierwsze drewniane sukiennice, później ratusz i wagi miejskie. Rynek był też sceną uroczystości – królewskich wjazdów, hołdów i orszaków koronacyjnych.
Od drewnianych kramów do murowanych gmachów
W XIV wieku zaczęła się murowana zabudowa. Drewniane sukiennice zastąpiła gotycka hala targowa, rozbudowano ratusz z wieżą, powstawały kolejne kramy i jatki. Wokół placu wznosiły się kamienice mieszczańskie, przebudowywane w późniejszych stuleciach w stylu renesansowym i barokowym.
Katastrofalny pożar w 1555 roku dał impuls do renesansowej odbudowy Sukiennic – z charakterystyczną attyką i krużgankami. Plac był wciąż gęsto zabudowany i pełen życia.
XIX wiek – czas porządków i wyburzeń
W okresie zaborów Austriacy dążyli do otwarcia i uporządkowania Rynku. Zaczęto rozbierać mniejsze budynki – kramy, jatki, wagi. Najpoważniejsza zmiana to decyzja Senatu Wolnego Miasta Krakowa z lat 1817–1820: rozbiórka ratusza, którego fatalny stan techniczny przesądził o losie. Zostawiono jedynie wieżę ratuszową.
W połowie XIX wieku usunięto kolejne kramy i wagi, a po pożarze 1850 roku modernizacja nabrała tempa. Zniknęły nawet Kramy Bogate, a plac zaczął przypominać otwartą przestrzeń znaną dzisiaj.
Kulminacją przemian była przebudowa Sukiennic (1875–1879) według projektu Tomasza Prylińskiego – odnowiono elewacje, dodano arkadowe podcienia i zmodernizowano wnętrza. W 1898 roku odsłonięto pomnik Mickiewicza, który szybko stał się sercem spotkań krakowian. Od lat 80. XIX wieku przez Rynek przejeżdżały też tramwaje, co uczyniło go ważnym węzłem komunikacyjnym.
XX wiek – wojna i odbudowa
Początek wieku to m.in. budowa modernistycznej kamienicy „Feniks”, budzącej kontrowersje swoją skalą. II wojna światowa przyniosła zmianę nazwy placu na Adolf-Hitler-Platz i wysadzenie pomnika Mickiewicza. Po wojnie pomnik odbudowano i odsłonięto ponownie w 1955 roku.
Stopniowo eliminowano też ruch na płycie – najpierw tramwaje (1953), później samochody (1979). Wpisanie krakowskiego Starego Miasta na listę UNESCO w 1978 roku potwierdziło wyjątkową wartość tego miejsca.
Rynek w PRL był sceną zarówno oficjalnych uroczystości, jak i dramatycznych wydarzeń, np. samospalenia Walentego Badylaka w 1980 roku. W latach 90. rozpoczęła się rewaloryzacja kamienic i modernizacja placu, dzięki czemu odzyskał dawny blask.
Współczesność
Dziś Rynek Główny jest wizytówką Krakowa i jedną z największych atrakcji turystycznych w Europie. W 2010 roku otwarto podziemne muzeum, ukazujące średniowieczne warstwy archeologiczne i dawne bruki. Na powierzchni wciąż odbywają się jarmarki i festiwale, a życie codzienne toczy się w kawiarniach i restauracjach. Plac łączy tradycję z nowoczesnością – obok pomnika Mickiewicza po przeciwnej stronie Rynku stoi współczesna rzeźba „Eros Bendato”.
Model 3D
Rynek wkroczył też w erę cyfrową dzięki projektowi Kraków 3D, w ramach którego powstał powyższy model 3D placu i otaczających zabytków. Model został wykonany z około 1100 zdjęć. Oryginalna siatka miała ok. 640 milionów trójkątów, a do publikacji internetowej została uproszczona do ok. 6 milionów, zachowując szczegółowość.
